مىايستاد ، و در رفع ظلم و ستم دولتيان از مردم سخت مىكوشيد . يكى از مواردى كه مرحوم علامه كنى سخت برآشفت و فرياد اعتراض برآورد ، ايستادگى در برابر امتياز سياه و خانمان برانداز رويتر بود . قرارداد رويتر نخستين و بزرگترين قراردادى بود كه با دسيسه‌هاى انگليس و تحريك ايادى داخلىاش همچون : ميرزا حسين خان سپهسالار و ميرزا ملكم خان ناظم الدوله ، در 18 جمادى الثانى 1289 ه . ق به دست ناصر الدين شاه امضا شد . براساس اين امتيازنامه ، حق ساختن راه آهن از درياى خزر تا خليج‌فارس و گسترش آن به تمام كشور ، استفاده از تمام جنگلها ، بهره‌بردارى از گمركات و پستخانه‌ها ، استخراج تمام معادن - به استثناى طلا ، نقره و سنگهاى قيمتى - احداث قناتها ، مهاركردن رودخانه‌ها ، ساختن سدها و استخراج آبهاى زيرزمينى ، تأسيس كارخانه‌ها ، تأسيس بانكها ، معافيت كمپانى و مأموران آن از عوارض گمركى و حقوق راهدارى ، تفويض رايگان زمينهاى مورد احتياج كمپانى ، برداشت مجانى مصالح ساختمانى از زمينها و جنگلها ، به مدت 70 سال به يك يهودى انگليسى به نام بارون ژوليوس رويتر واگذار شد . « 1 » امضاى اين قرارداد و امتيازهايى كه به موجب آن به رويتر تعلق مىگرفت ، آنقدر شگفت‌آور بود كه لرد كرزون ، نويسنده و سياستمدار انگليسى ، دربارهء آن نوشت : « كاملترين و عجيب‌ترين امتيازى كه در طول تاريخ كمتر ديده شده و به موجب آن تمام منابع صنعتى كشورى به يك خارجى تسليم و تفويض گشته ، اين امتياز بوده است » . « 2 » گراهام استورى ، نويسندهء انگليسى ، نوشت : « به موجب اين امتياز ، به رويتر اجازه داده شده كه به تمام منابع اقتصادى

--> ( 1 ) . براى اطلاع از متن كامل آن ، ر . ك : تيمورى ، عصر بىخبرى ( يا تاريخ امتيازات در ايران ) ، صص 108 - 112 ) ( 2 ) . كرزن ، ايران و قضيهء ايران ، ترجمهء وحيد مازندرانى .